GROTY MECHOWSKIE

Mechowo k. Pucka
powiat pucki, woj. pomorskie


Formy typu krasowego w osadach wolnolodowcowych najmłodszego zlodowacenia. Jaskinia stanowi pomnik przyrody nieożywionej. "Groty Mechowskie to najmniejsza podziemna trasa turystyczna w Polsce, za to jedyna tego typu jaskinia na całym Niżu Europejskim, powstała w okresie najmłodszego zlodowacenia. Odkryta przypadkowo w 1818 roku była kilkakrotnie zasypywana i odsłaniana. Jej walory przyrodnicze są do tego stopnia interesujące, iż kolejni gospodarze ponawiali próby rekonstrukcji Groty, ostatnia właśnie trwa. Najnowsze badania jaskini przy pomocy nowoczesnych urządzeń geologicznych napawają smutkiem wszystkich miłośników tego cacka; strop komory głównej zbudowany jest z piaskowca i nadal grozi osypywaniem, stąd najpiękniejsza, końcowa izba - z "sercem" ociekającym roztworem minerałów, mieniącym się wszystkimi barwami - jest dostępna tylko dla speleologów ! Jedynym gwarantem uruchomienia całej trasy jest zainstalowanie urządzenia rejestrującego najmniejsze ruchy tektoniczne, pozwalające na szybką interwencję w razie zagrożenia, jego cena jednak w chwili obecnej przekracza możliwości finansowe gospodarzy Grot... "

Cytat z druku ulotnego wydanego przez Gminny Ośrodek Kultury, Sportu, Turystyki i Ochrony Przeciwpożarowej w Pucku [brak daty] wybrał JR

Jaskinia Mechowska - rzadka osobliwość skalna na Pobrzeżu Kaszubskim.

"Gliny morenowe zalegające na powierzchni kęp przymorskich zawierają w swym składzie szczególnie dużo wapienia, który stał się przyczyną powstania tu jedynych w swoim rodzaju form typu krasowego. Spotykamy je zarówno na Kępie Puckiej w okolicy wsi Polchowo, jak i na Kępie Starzyńskiej we wsi Mechowo, gdzie osiągnęły niespotykane na Niżu Europejskim rozmiary. Osobliwość ta zawdzięcza swe ukształtowanie sprzyjającym warunkom, wśród których poważną rolę odegrały również przykrawędziowe procesy erozyjne będące bezpośrednią przyczyną jej wypreparowania.
Kaszubska wieś Mechowo, oddalona o 9 km. na zachód od Pucka, położona jest w obszarze Puszczy Darżlubskiej, w dolinie niewielkiego potoku rozcinającego krawędź Kępy Starzyńskieji odprowadzającego swe wody ku rzece Plutnicy płynącej szeroką pradoliną. Dolina wspomnianego potoku wcięła się dość głęboko w podatny na erozję luźny materiał plejstoceński i tworzy strome stoki wysokości 10 do 30 m. U podstawy stoku doliny, na jego skłonie, obserwujemy balustradę słupów skalnych zbudowanych z piaskowca , wysokości przekraczającej nieco wzrost człowieka. Poszczególne słupy nierównomiernej grubości w granicach 20 - 40 cm. związane są u stropu zwartą płytą skalną zbudowaną z tego samego materiału. Zarówno słupy cechujące się licznymi zgrubieniami, jak i płyta skalna wykazują regularne warstwowanie. Przedstawiają one zatem zupełnie obcy element geologiczny wśród utworów budujących otoczenie. Ponadto z łatwością można stwierdzić, iż wśród balustrady słupów skalnych istnieją dość szerokie wejścia prowadzące do wewnętrznego korytarza, rozprzestrzeniającego się wewnątrz stoku, a będącego niczym innym jak grotą typu krasowego. Różnica w stosunku do jaskiń krasowych uwydatnia się jedynie w braku nacieków. We wnętrzu kilkumetrowej długości groty można stwierdzić, iż jej ściany zbudowane są z gruboziarnistego piaskowca, a sklepienie jakby otynkowane cienką warstewką autentycznego wapienia naciekowego. Ten ostatni fakt dowodzi zatem, że mamy tu do czynienia z identycznymi procesami, które są bezpośrednią przyczyną tworzenia się jaskiń w litej skale wapiennej lub w gipsie.
Geneza Groty Mechowskiej wymaga przeto bliższego naświetlenia ze względu chociażby na materiał budujący najbliższe jej otoczenie, który przecież nie ma nic wspólnego z litym wapieniem czy gipsem. Jak wspomniano na wstępie, źródło wapienia tkwi w glinie morenowej, który jest w tej okolicy szczególnie obfity. Wapień ten rozpuszczony przez wody atmosferyczne przedostaje się do niżej zalegających warstw piasków fluwioglacjalnych, które przenika i wydzielając się odgrywa rolę lepiszcza skalnego, spaja bowiem poszczególne ziarna piasku czy żwiru w formy słupów lub płyt. Różnica przeto pomiędzy tym zjawiskiem, a procesami kształtowania się klasycznych jaskiń krasowych polega jedynie na tym, że w tych drugich wydzielanie się kwasu węglowego ma miejsce w wypłukanych grotach i tworzy nacieki zwane stalaktytami i stalagmitami, gdy tymczasem w tutejszym przypadku wapień przecieka z wyżej zalegających warstw gliny morenowej w piaski oraz żwiry i wiąże ich ziarna w zespoloną litą skałę. Oczywiście, proces ten odbywa się tu pod powierzchnią gruntu w głębiej zalegających utworach żwirowo-piaszczystych i trzeba raczej przypadku, aby jego efekt stał się widoczny na zewnątrz. Tu zatem w grę muszą wejść procesy erozyjne, które rozcinając powierzchnię terenu wypreparowują tego rodzaju formy. Woda płynąca wymywa więc luźne, nie spojone lepiszczem wapiennym ziarna piasku czy żwiru, pozostawiając jedynie odporne słupy czy płyty, które w takiej postaci można już nazwać piaskowcem, a ze względu na genezę materiału - piaskowcem plejstoceńskim lub dyluwialnym. Gliny morenowe zawierają na ogół wszędzie dość znaczne domieszki wapienia, dlatego należy przypuszczać, że tego typu zlepione materiały znajdują się również w wielu innych miejscach na Niżu, nie wszędzie jednak są widoczne na zewnątrz i dostępne do obserwacji.
W Mechowie położonym na Kępie Starzyńskiej, gdzie baza erozyjna leży stosunkowo blisko i nisko, zaistniały dogodne warunki do wypreparowania tych form. Potok wyrzeźbił głęboką dolinę erozyjną i odsłonił w jej stoku słupy skalne, które z kolei, jako bardziej odporne, stawiały opór, a luźny materiał wokół nich został powoli i systematycznie wyniesiony. Wreszcie wody ściekające po stoku i wiatr pomogły również w dalszej pracy nad ostatecznym utworzeniem groty. Balustrada słupów skalnych wydostawszy się na powierzchnię ulega jednak powolnemu niszczeniu przez czynniki zewnętrzne i w związku z tym obserwujemy tu również efekty procesu wietrzenia w postaci gruzu skalnego zalegającego u wejścia do groty.
Rzadki i cenny obiekt ulega zatem systematycznemu niszczeniu i aby zapewnić mu jak najdłuższe istnienie, wydzielono obszar występowania piaskowca i grot jako teren podlegający ochronie. Już w roku 1908 ówczesne władze pruskie uznały grotę jako pomnik natury, a pierwsze jej opisy pochodzą z pierwszej połowy ubiegłego (XIX w. - uwaga JR) wieku, kiedy po odkryciu obiektu próbowano zwrócić uwagę na jego osobliwość i w stosunkowo niejasny jeszcze sposób wytłumaczyć jego genezę. Obecnie ten geologiczny zabytek wraz z najbliższym otoczeniem stanowi rezerwat o łącznej powierzchni 0.2 ha podległy Państwowej Radzie Ochrony Przyrody i odpowiednio oczyszczony i zabezpieczony przed przedwczesnym zniszczeniem, jest jednym z najlepiej otoczonych opieką obiektów chronionych na terenie województwa gdańskiego.
Warto przypomnieć, że obszar Pomorza Gdańskiego cechują bardzo nieliczne fragmenty pierwotnej przyrody. Spośród nich można jednak wymienić odkrywki burowęgla ze szczątkami flory mioceńskiej w klifowych brzegach okolic Orłowa, Chłapowa i Rozewia, tak zwane "piramidy ziemne" na urwistym brzegu Kamiennej Góry w okolicach Gdyni, liczne głazy narzutowe, jeziora, wąwozy i lasy. Wśród tych wszystkich obiektów grota w Mechowie jest tak ze względu na genezę, jak i na rzadkość zjawiska i swoiste piękno, najbardziej cennym zabytkiem przyrody ... "

Artykuł Jerzego Szukalskiego w czasopiśmie dla nauczycieli pt: "Geografia w szkole" rok XIV marzec-kwiecień 1961 nr.2 (74) wybór JR

powrót